|
|
|
|
WITAMY
HISTORIA
ORGANIZACJA
KONTAKTY
ZOSTAŃ CZŁONKIEM
OPŁATY/DONACJE
SPONSORZY
KTO BYŁ KIM
|
 HISTORIA INSTYTUTU
JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO
W AMERYCE
Instytut Józefa Piłsudskiego powstał
4 lipca 1943 r. Założyła go m.in. grupa najbliższych współpracowników Marszałka, którzy w wyniku działań wojennych znaleźli się w Stanach Zjednoczonych.
Podczas II Walnego Zgromadzenia Komitetu Narodowego Amerykanów Polskiego Pochodzenia, zorganizowanego w Hotelu Washington w Nowym Jorku, wyłoniono
ośmioosobowy Komitet Organizacyjny, którego zadaniem było utworzenie autonomicznego ośrodka pracy naukowej pod nazwą Amerykański Instytut Józefa Piłsudskiego Poświęcony Badaniu Najnowszej Historii Polski. Nowa placówka nawiązywała do tradycji utworzonego w 1923 r. w Warszawie Instytutu Badania Najnowszej
Historii Polski (nazwanego po śmieci Marszałka jego imieniem). Instytut stał się także depozytariuszem pochodzącego z Instytutu w Warszawie tzw. Archiwum Belwederskiego uratowanego z płonącej stolicy.
Wśród założycieli, oprócz znanych działaczy polonijnych, takich jak: Franciszek Januszewski,
Maksymilian Węgrzynek i Lucjan Kupferwasser znaleźli się polscy uchodźcy wojenni, którzy w II Rzeczypospolitej zajmowali ważne stanowiska państwowe: Henryk Floyar-Rajchman – były minister przemysłu i handlu, Ignacy Matuszewski - były poseł na Węgrzech i minister skarbu oraz Wacław Jędrzejewicz -
były minister oświaty. Ci trzej ministrowie nadzorowali we wrześniu 1939 r. transport Funduszu Obrony Narodowej i polskiego złota na Zachód, później jednak, gdy polski rząd w Londynie odsunął piłsudczyków na margines życia politycznego, odmawiając im nawet przyjęcia do wojska - zdecydowali się na
emigrację do Stanów Zjednoczonych.
Głównym celem założycieli Instytutu w Nowym Jorku była natychmiastowa, po zakończeniu działań wojennych, rekonstrukcja Instytutu Józefa Piłsudskiego w Warszawie. Kiedy jednak konferencja jałtańska przesądziła losy kraju, przed twórcami placówki stanęło
zadanie prowadzenia stałej, niezależnej instytucji badawczo-naukowej zajmującej się nie tylko gromadzeniem, przechowywaniem i badaniem dokumentów dotyczących Polski, ale także popularyzowaniem prawdziwej, niezafałszowanej wiedzy o Polsce i jej historii najnowszej.
Pierwsze lata działalności były dla
Instytutu okresem walki o przetrwanie. Było ono możliwe głównie dzięki założycielom, kolejnym prezesom i dyrektorom, którzy ofiarowali swój czas, pracę i niejednokrotnie fundusze. Podobnie jak wtedy, tak i dziś działalność Instytutu w dużej mierze opiera się na pracy wolontariuszy, podstawą
finansowania placówki są składki członkowskie i darowizny.
Mimo trudności Instytut rozwijał się. Odbywały się zjazdy i odczyty naukowe, wystawy, ukazywały publikacje m.in. o charakterze źródłowym, wspomnienia znanych postaci życia politycznego: Juliusza Łukasiewicza – byłego ambasadora
RP w Paryżu i Józefa Lipskiego – byłego ambasadora RP w Berlinie. Z czasem Instytut zaczął przyznawać nagrody za prace historyczne i fundować stypendia dla młodych, niezależnych naukowców. Przede wszystkim jednak Instytut, dzięki aktywności i ofiarności Polonii amerykańskiej, powiększał swoje
zbiory: archiwalne, biblioteczne, numizmatyczne i obrazów.
W związku z działalnością cenzury i niszczeniem w kraju dokumentacji dotyczącej historii Polski, archiwalia Instytutu nabrały szczególnego znaczenia zarówno podczas niemieckiej okupacji, jak i po II wojnie światowej, kiedy Polska znalazła
się pod rządami komunistów. Instytut wraz ze swoimi zbiorami nadal odgrywa ważną rolę. Unikatowy zasób archiwalno-biblioteczny przyciąga licznych gości przede wszystkim: profesorów, studentów, doktorantów, którzy znajdują tu materiały do prac magisterskich i rozpraw naukowych.
W Instytucie od
początku działalności nie było zawodowych archiwistów, którzy sprawowaliby merytoryczną opiekę nad całością zasobu. Zbiory były jednak przez cały czas dobrze zabezpieczone i udostępniane. Dodatkowo w latach 70-tych większość najważniejszych archiwaliów została zmikrofilmowana.
Dzięki
zmianom zaistniałym w Polsce po 1989 r. powstała możliwość podjęcia współpracy z polskimi instytucjami i środowiskami archiwalnymi. Od 2001 r., w porozumieniu z Naczelną Dyrekcją Archiwów Państwowych (NDAP) i dzięki stypendiom przyznanym przez Fundację Kościuszkowską, Instytut gościł archiwistów z
Polski: Pawła Pietrzyka z Archiwum Państwowego w Łodzi, Dorotę Kotowicz z Archiwum Państwowego w Krakowie (Oddział w Bochni), dr Barbarę Berską z Archiwum Państwowego w Krakowie i Annę Belkę z Archiwum Państwowego m.st. Warszawy. Rozpoczęty w 2001 r. proces kompleksowej modernizacji archiwum i
zabezpieczenia zbiorów obejmował m.in.: sporządzenie komputerowej ewidencji zespołów archiwalnych, przepakowanie akt do teczek i pudeł z tektury bezkwasowej oraz umieszczenie ich w nowych, funkcjonalnych regałach. Wyposażenie archiwum sfinansowała Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej w Warszawie.
Wspólnie
z NDAP Instytut podjął następny, realizowany już w Polsce, projekt mający na celu konserwację i zmikrofilmowanie jednej z najcenniejszych swoich kolekcji - Powstania Śląskie. Transport archiwaliów współorganizuje Konsulat Generalny RP w Nowym Jorku. Zabezpieczenie tej ważnej dla kultury polskiej kolekcji
jest priorytetem Instytutu i NDAP. Projekt ten jest współfinansowany przez województwo śląskie.
W 2005 r., dzięki stażom przyznanym przez Senat RP dr Barbarze Berskiej z Archiwum Państwowego w Krakowie i Agnieszce Alberskiej z Biblioteki Narodowej w Warszawie kontynuowano prace nad opracowywaniem
archiwaliów i zbiorów bibliotecznych.
Od lat pozostaje Instytut placówką promieniującą polskością, otwartą na ludzi ciekawych Polski i jej kultury. Odbywają się spotkania z historykami, prezentacje książek, projekcje filmów, wystawy, lekcje dla młodzieży szkół polonijnych, kiermasze książek.
Bieżąca działalność placówki i bogate zbiory sprawiają, że jest Instytut żywą skarbnicą wiedzy o Polsce i Polonii amerykańskiej.
|
|
